Naar inhoud

Gerechtshof (Justitiepaleis)

Justitiepaleis
Het gerechtshof, gelegen aan het Justitieplein in het hartje van Dendermonde, vormt met zijn streng karakter een monumentale en dominante factor binnen het stadsbeeld. Wanneer we langs diverse toegangswegen Dendermonde binnenrijden, prijkt dit monument reeds vanop een afstand torenhoog boven de stad uit.

De rechtbank van eerste aanleg vond in 1811 een onderkomen op de historische plaats, waar tot in de tweede helft van de 16e eeuw de oude burcht van de heren van Dendermonde stond. In 1664 werden de overblijvende puinen en gronden toegewezen aan het nieuwe klooster van de paters Karmelieten-Discalsen.
Na de afschaffing van deze orde in 1797 werd de kerk gebruikt als de "Tempel van de Rede".

De geschiedenis van de rechtspraak te Dendermonde gaat vele eeuwen terug en werd - namens de vorst - uitgeoefend door zijn plaatsvervanger de hoogbaljuw, samen met de schepenen en de leenmannen. Oorspronkelijk was de rechtspraak vermoedelijk gebaseerd op het gemeen Vlaams stadsrecht, dat door Filips van den Elzas (1157-1191) aan de meeste Vlaamse steden werd opgelegd. Via de keure van 1233 kregen de Dendermondse stadsschepenen het recht dit gemeenterecht te wijzigen.
Het ongeschreven gewoonterecht werd pas in 1543 voor het eerst opgetekend en in 1629 voor het eerst gepubliceerd. De bevoegdheid van de stadsschepenbank was beperkt tot de stad en de vrijheid van Dendermonde. De schepenen waren bevoegd in burgelijke geschillen en strafzaken. Dagelijks hielden ze als rechtbank en bestuursinstelling zitting in het schepenhuis.
Voor criminele zaken dienden ze hun bevoegdheid te delen met het Leenhof van Dendermonde. Dit was samengesteld uit Leenmannen, waarvan de bevoegdheid vooral van leenrechterlijke aard was en dit zowel in het Land van Dendermonde als in vele andere kasselrijen. De "costumen" van dit Leenhof werden in 1628 gepubliceerd. Daarnaast werd er nog recht gesproken in de Raad van Vlaanderen, in 1386 opgericht door Filips de Stoute en van 1447 tot 1451 en van 1489 tot 1492 zelfs gevestigd in Dendermonde. De Raad was bevoegd in eerste aanleg, als hoofdrechtbank en als beroepshof.

De directe voorloper van de huidige rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde was die welke bij edict van Jozef II op 20 april 1787 werd opgericht en op 1 mei van hetzelfde jaar haar werkzaamheden kon aanvatten. Deze hervorming was echter zodanig "revolutionair", dat de regering - na hevige protesten - reeds op 14 mei 1787 besloot de rechterlijke organisatie op te schorten. Van uitstel kwam afstel en alles bleef verder bij het oude, totdat Napoleon bij wet van 18 maart 1800 opnieuw een rechtbank van eerste aanleg oprichtte te Dendermonde.
Deze rechtbank vond een onderkomen in "Tempel van de Rede", de vroegere Discalsenkerk, die in 1822 in neoklassieke zin werd verbouwd naar een ontwerp van architect Johannes Beeckman. In de tachtiger jaren volgde een tweede verbouwing, ditmaal in neogotische stijl.

Door brand verwoest in oktober 1914, werden de ruïnes nog tijdens de oorlog afgebroken en tussen 1923 en 1927 vervangen door het huidige imponerende "Justitiepaleis in nieuwe Vlaamse stijl", ontworpen door de provinciale architect Valentin Vaerwyck. Oscar Sinia is als beeldhouwer verantwoordelijk voor de bas-reliëfs in de grote zittingzaal van het gerechtshof. Geo Verbanck is de beeldhouwer van het tafereel boven de vroegere ingang van de "kinderrechtbank" langs de kant van de oude Dender. Hij is ook beeldhouwer van de 10 bas-reliëfs aan de voorzijde van het gebouw. Twee geknielde mannen flankeren telkens een wapenschild, zodat de tien gerechtelijke kantons van het arrondissement Dendermonde vertegenwoordigd zijn. 

 

De vloeren van de ingang, de wandelzaal en de gangen werden voorzien van gepolijst marmer. Een combinatie van verschillende marmersoorten schikte Vaerwyck volgens een geometrisch patroon. Op de voorgevel bemerken we de wapenschilden van de verschillende kantonhoofdplaatsen

Op de vijftig meter hoge toren werd een kiosk gebouwd, rondom versierd met koperen kolommen, waarop vergulde uilen, symbool der wijsheid. Op de spits troont het Ros Beiaard met de vier Heemskinderen, die aldus teruggekomen zijn op de plaats waar eens de burcht van hun vader Heer Aymon stond

laatst gewijzigd: 18 juni 2013
Musea

Museumsecretariaat
Zwijvekemuseum, Nijverheidsstraat 1


Tel.  052-21 30 18
E-mail

Open:

ma-vr 9-12 u.
en 13-16 u.

 

Museumsecretariaat is

gesloten op 20 en 21 april, 29 en 30 mei, 9 juni, 11 en 21 juli, 15 augustus 2014

Meer weten?